Zurnanın Zırt Dediği Yer

Zurnanın Zırt Dediği Yer

III. Ahmet’in 4 şehzadesi için yaptığı sünnet düğünü 23 gün sürmüştü. Düğünün dillere destan ayrıntılarını Osmanlı tarihinin en önemli minyatür sanatçılarından Levnî’nin yaptığı 137 minyatürden biliyoruz. Düğün için Okmeydanı hazırlanır. Çadırlar kurulur. Düğün başlamadan günler önce ziyaretçiler akın etmeye başlar. Şehzadelerle birlikte 3.902 fakir çocuk da sünnet ettirilir. 2 sultan kızı da bu şenlikte evlendirilir. Şenlikte yüzlerce insan çalışır. Aşçılar, şerbetçiler, şarkıcılar, sazendeler, dansçılar, oyuncular, cambazlar, ateşbazlar, nakkaşlar, marangozlar, birçok farklı alanda sanatçılar ve zanaatçılar. Binlerce tavuk, hindi, ördek, güvercin kesilir. Pilavlar dökülür. Yurdun dört bir yanından satın alınan ürünlerle çeşit çeşit yemekler yapılır. Hatta tersane baş mimarı İbrahim Efendi düğün için unutulmaz bir eser bırakmak adına, dünyanın bilinen ilk denizaltısını yapar. Denizaltı timsaha benzetilmiştir. Timsah Aynalıkavak Kasrı’nın önünde ağzını açar, içinden çıkan 5 genç gösteriler yapar. Dönem dillere destan Lâle Devridir. III. Murat da şehzadesi Mehmet için 56 gün süren bir sünnet düğünü yapar. Gerçek ölçülerinde onlarca hayvanın şekerden heykelleri yapılır, düğün sonrası halka dağıtılır. Filler, parslar, zürafalar, atlar, develer… Her gün 20 sığırın ikram edildiği söylenir. İkram ve eğlenceleriyle dünya tarihine geçmiş en heybetli düğünlerden birisidir.

Her ne kadar padişah düğünleri kadar olmasa da paşaların, ağaların, yaşanan yılların diğer zenginlerinin de düğünleri günlerce sürerdi. Hatta Kanuni’nin sadrazamı Pargalı İbrahim Paşa’nın oğullarının sünnet düğünü, padişahın şehzadelerinin düğününden daha şaşalı olduğu için Pargalı kellesini kaybetme riskiyle karşı karşıya kalmıştı. Kanuni Pargalı’ya hesap sormuş, “senin düğünün benim düğünümden nasıl daha görkemli olur” anlat demişti. Pargalı muhteşem zekasıyla verdiği cevap sayesinde kellesini kurtarmıştı. “Padişahım elbette benim düğünüm daha iyi olacak, sizin misafirleriniz kullarınız, benim misafirim sizsiniz” demişti, hünkarına.

Anadolu’da da Payitahttakilerden daha mütevazi günlerce süren düğünler yapılırdı. Halk bu düğünlerde günlük sıkıntılarını dertlerini unutur, et yer, karnını doyurur ve eğlenirdi. Anadolu’nun en önemli çalgıları ise davul ve zurnaydı. Davullar, zurnalar çalınır halaylar çekilir, yöresel oyunlar oynanırdı. Günler geçer düğünün son gününün son anına gelindiğinde zurnacı zurnanın en alttaki küçük deliğinin marifetiyle o meşhur detone sesi üflerdi. “Zırrrrrrt.” Bu sesin anlamı yeme içme, eğlenme buraya kadardı. Bir sonraki ağa düğününe kadar maraba marabalığına dönecek, üç günlük bey hayatı son bulacak. Büyük sosyolojik bir olgu.

Siz nasıl bakarsınız bilmem ama kimileri için güçlünün gücünü göstermesi ya da garibanın ağzına bir parmak bal çalınması diye düşünülür. Bu olgunun günümüzde de çok fazla değiştiği söylenemez. Belki yöntemler değişti. Düğünler eski önemini kaybetti. Günlerce sürecek eğlenceler çok mümkün olamıyor. Yerine yeni yeni yöntemler icat oldu. Mesela seçimler. Seçim öncesi rakipler kıyasıya vaatler veriyor. O ne verdiyse bir fazlası durumu. İktidarlar da devlet imkanlarını, bütçesini seçim uğruna dağıtmaktan geri durmuyorlar. Eski düğünlerde hayatın gerçeklerini unutup vur patlasın çal oynasın, yiyelim içelim, yarın Allah Kerimdir durumu. Elbette ki akıl ve mantıktan uzak bu popülizmin olumsuz sonuçlar doğurması kaçınılmazdır. Dağıtılan imkanlar, verilen vaatler ülkenin kaynaklarıdır ve bu kaynaklar “sınırlıdır.”

Bir seçim daha bitti; zurnacı o sesi üfledi. “Zırrrrt.” Şimdi düşünme zamanı. Peki kim için düşünme zamanı? Ülke kaynaklarının dağıtımı için hiçbir denetim mekanizmasına ihtiyaç duymayan, sadece kendi menfaati için her şeyin mübah olduğuna inanan, başına ne gelirse gelsin kendisini hiç sorgulamayan, tüm sorumluluğu “dış güçler” gibi soyut kavramlara kolayca yükleyebilen, sadece ama sadece günü yaşayan geniş kitleler için mi? Elbette hayır, onlar bir sonraki düğünü bekleyecekler. Her zaman olduğu gibi.

Devlet aklı çalışmalı, “en hakiki mürşittin ilim olduğu” esas kılınmalı. Yoksa “dış güçler” acımaz halimize…

Saygılarımla

30.Mayıs.2023

İSTANBUL